۱۰ گشایش شطرنج برای مبتدیها، به تفکیک مهره سیاه یا سفید
وقتی کودک یا خودتان تازه شطرنج را شروع کردهاید، معمولاً بزرگترین سؤال این است: «حرکت اول را چه بزنم؟» خبر خوب این است که لازم نیست دهها خط گشایش حفظ کنید. کافی است برای هر رنگ یکی دو گشایش ساده یاد بگیرید و منطق پشت آنها را بفهمید. در این مقاله ۵ گشایش برای مهره سفید و ۵ دفاع برای مهره سیاه را با تصویر حرکتها مرور میکنیم.
نوشتهشده توسط: Mahroo Mahdavi
۵۷ بازدید
زمان مطالعه: ۵ دقیقه

گشایش شطرنج چیست و چرا مهم است؟
به چند حرکت اول بازی «گشایش» میگویند. در این مرحله هر دو بازیکن تلاش میکنند مهرههایشان را وارد بازی کنند و جای خوبی روی صفحه بگیرند. یک گشایش خوب لزوماً شما را برنده نمیکند، اما باعث میشود بازی را از موقعیتی سالم و قابلفهم ادامه دهید، نه از موقعیتی که در ده حرکت اول خراب شده است.
سه اصل مشترک همه گشایشها
کنترل مرکز: خانههای e4، d4، e5 و d5 مهمترین خانههای صفحهاند. مهرهای که در مرکز است، خانههای بیشتری را زیر نظر دارد.
وارد کردن سریع مهرهها: اسبها و فیلها را زود از ردیف اول بیرون بیاورید و یک مهره را بیدلیل دو بار حرکت ندهید.
امنیت شاه: معمولاً تا حرکت هشتم یا دهم قلعه بروید تا شاه از وسط صفحه دور شود.
نحوه خواندن حرکتها
در این مقاله از نماد استاندارد استفاده میکنیم: حرف بزرگ نشاندهنده مهره است (N اسب، B فیل، Q وزیر، R رخ، K شاه) و اگر حرفی نیامده باشد، یعنی سرباز حرکت کرده است. مثلاً Nf3 یعنی اسب به خانه f3 میرود و e4 یعنی سرباز به خانه e4. در تصاویر، فلش آبی ایده اصلی گشایش و خانههای نارنجی پررنگ آخرین حرکت را نشان میدهند. تصاویر بخش مهره سیاه از دید بازیکن سیاه کشیده شدهاند.
۵ گشایش شطرنج برای مهره سفید
سفید حرکت اول را میزند، پس ابتکار عمل دست اوست. این پنج گشایش سادهترین راه برای استفاده از این برتری هستند.
۱. گشایش ایتالیایی (Italian Game)
حرکتها: 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4
یکی از قدیمیترین و بهترین گشایشها برای شروع. سفید سرباز را به مرکز میبرد، اسب به سرباز e5 حمله میکند و فیل روی خانه c4 قرار میگیرد و خانه f7 را نشانه میرود؛ خانهای که در ابتدای بازی فقط شاه سیاه از آن دفاع میکند.
چرا برای مبتدیها خوب است: مهرهها به طبیعیترین شکل توسعه پیدا میکنند و بعد از آن قلعه رفتن خیلی سریع ممکن است.

۲. گشایش اسپانیایی (روی لوپز)
حرکتها: 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5
این گشایش به نام کشیش اسپانیایی قرن شانزدهم، روی لوپز، نامگذاری شده است. فیل به جای c4 به b5 میرود و به اسبی فشار میآورد که از سرباز e5 دفاع میکند. ایده آن غیرمستقیم است: سفید عجلهای ندارد و بهآرامی روی مرکز سیاه فشار میآورد.
نکته: اسپانیایی کمی صبر بیشتری میخواهد؛ اگر کودک شما بازی آرام و برنامهریزیشده را دوست دارد، انتخاب خوبی است.

۳. گشایش اسکاچ (Scotch Game)
حرکتها: 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.d4
در اسکاچ سفید منتظر نمیماند و در حرکت سوم مرکز را باز میکند. بعد از تعویض سربازها، بازی باز و پرتحرک میشود و مهرهها راحت جابهجا میشوند.
مناسب برای: بازیکنانی که بازی پرحمله و موقعیتهای روشن را دوست دارند و نمیخواهند تئوری زیادی حفظ کنند.

۴. گامبی وزیر (Queen's Gambit)
حرکتها: 1.d4 d5 2.c4
در اینجا سفید با سرباز وزیر شروع میکند و یک سرباز کناری را پیشنهاد میدهد تا سرباز d5 سیاه را از مرکز دور کند. اسمش «گامبی» است، اما در عمل سفید معمولاً سرباز را پس میگیرد، پس ریسک واقعی ندارد.
چرا یاد بگیریم: گامبی وزیر شما را با بازیهای «سرباز وزیر» آشنا میکند؛ سبکی کمی آرامتر از گشایشهای e4 که درک ساختار سربازها را تقویت میکند.

۵. سیستم لندن (London System)
حرکتها (چیدمان نمونه): 1.d4 d5 2.Bf4 Nf6 3.e3 e6 4.Nf3 c5 5.c3
سیستم لندن بیشتر یک «چیدمان» است تا یک خط ثابت. سفید تقریباً بدون توجه به حرکتهای حریف، سربازها را روی d4، e3 و c3 و فیل را روی f4 میگذارد. فیل از f4 به خانه c7 و مرکز سیاه نگاه میکند.
مناسب برای: کسانی که میخواهند با کمترین حفظکردن، هر بازی را از یک موقعیت آشنا شروع کنند. فقط مراقب باشید که لندن باعث نشود بازیهای باز و تاکتیکی را یاد نگیرید.

۵ دفاع شطرنج برای مهره سیاه
سیاه یک حرکت عقبتر است، پس هدف اول او رسیدن به تعادل و یک موقعیت امن است. از آنجا که سفید معمولاً با e4 یا d4 شروع میکند، دفاعها را بر همین اساس دستهبندی کردهایم.
۶. دفاع سیسیلی (در برابر e4)
حرکتها: 1.e4 c5
سیسیلی پرطرفدارترین جواب به e4 در سطح حرفهای است. سیاه به جای تکرار حرکت سفید، با سرباز c خانه d4 را کنترل میکند و بازی نامتقارنی میسازد.
هشدار برای مبتدیها: سیسیلی تئوری زیادی دارد و بازی در آن خیلی زود تند میشود. بهتر است اول با یکی از دفاعهای بعدی شروع کنید و بعد سراغ آن بروید.

۷. دفاع فرانسه (در برابر e4)
حرکتها: 1.e4 e6 2.d4 d5
سیاه اول با e6 آماده میشود و بعد با d5 به سرباز e4 حمله میکند. ساختار سربازها محکم است و سیاه معمولاً بعداً با c5 به مرکز سفید ضربه میزند.
نقطه ضعف: فیل سفیدرنگ سیاه (فیل c8) پشت سربازها گیر میافتد و فعال کردنش یکی از درسهای مهم این دفاع است.

۸. دفاع کاروکان (در برابر e4)
حرکتها: 1.e4 c6 2.d4 d5
ایدهاش شبیه دفاع فرانسه است، اما سیاه با c6 از d5 حمایت میکند. نتیجه این است که فیل c8 آزاد میماند و میتواند به f5 یا g4 برود.
چرا برای مبتدیها عالی است: موقعیتهای امن و منطقی میسازد، شاه سیاه کمتر در معرض حمله زودهنگام است و تلههای خطرناک کمی دارد.

۹. دفاع اسکاندیناوی (در برابر e4)
حرکتها: 1.e4 d5 2.exd5 Qxd5 3.Nc3 Qa5
سیاه از همان حرکت اول با d5 مرکز را به چالش میکشد. بعد از تعویض، وزیر زود وارد بازی میشود و وقتی اسب سفید به آن حمله میکند، به a5 عقب مینشیند و از آنجا به اسب c3 فشار میآورد.
مزیت: یادگیری آن ساده است، چون سفید گزینههای کمتری برای بردن بازی به مسیرهای پیچیده دارد. فقط یادتان باشد که آوردن زودهنگام وزیر در بقیه گشایشها معمولاً اشتباه است؛ اینجا یک استثنای حسابشده است.

۱۰. گامبی وزیر رد شده (در برابر d4)
حرکتها: 1.d4 d5 2.c4 e6
وقتی سفید گامبی وزیر بازی میکند، سادهترین جواب این است که سرباز را نگیرید و با e6 از d5 حمایت کنید. سیاه مرکز را نگه میدارد و مهرهها را آرام وارد بازی میکند.
مناسب برای: کسانی که با مهره سیاه دنبال یک جواب محکم و قابلاعتماد در برابر d4 هستند.

مقایسه سریع ۱۰ گشایش
ایتالیایی: رنگ: سفید · حرکت شاخص: 3.Bc4 · سبک بازی: باز و طبیعی · سختی برای مبتدی: آسان
اسپانیایی: رنگ: سفید · حرکت شاخص: 3.Bb5 · سبک بازی: فشار آرام · سختی برای مبتدی: متوسط
اسکاچ: رنگ: سفید · حرکت شاخص: 3.d4 · سبک بازی: باز و پرتحرک · سختی برای مبتدی: آسان
گامبی وزیر: رنگ: سفید · حرکت شاخص: 2.c4 · سبک بازی: موقعیتی · سختی برای مبتدی: متوسط
سیستم لندن: رنگ: سفید · حرکت شاخص: Bf4 · سبک بازی: چیدمان ثابت · سختی برای مبتدی: آسان
سیسیلی: رنگ: سیاه · حرکت شاخص: 1...c5 · سبک بازی: تند و نامتقارن · سختی برای مبتدی: سخت
فرانسه: رنگ: سیاه · حرکت شاخص: 1...e6 · سبک بازی: بسته و محکم · سختی برای مبتدی: متوسط
کاروکان: رنگ: سیاه · حرکت شاخص: 1...c6 · سبک بازی: امن و منطقی · سختی برای مبتدی: آسان
اسکاندیناوی: رنگ: سیاه · حرکت شاخص: 1...d5 · سبک بازی: مستقیم · سختی برای مبتدی: آسان
گامبی وزیر رد شده: رنگ: سیاه · حرکت شاخص: 2...e6 · سبک بازی: محکم · سختی برای مبتدی: آسان
از کجا شروع کنیم؟ یک برنامه ساده
لازم نیست هر ۱۰ گشایش را با هم یاد بگیرید. یک «رپرتوار» کوچک کافی است:
با سفید: یکی از ایتالیایی یا لندن.
با سیاه در برابر e4: کاروکان یا اسکاندیناوی.
با سیاه در برابر d4: گامبی وزیر رد شده.
بعد چند هفته فقط با همینها بازی کنید و بعد از هر بازی ببینید کجا از سه اصل مرکز، توسعه و امنیت شاه فاصله گرفتهاید. هدف حفظ کردن ده حرکت نیست؛ هدف این است که بدانید چرا هر حرکت زده میشود. اگر میخواهید بعد از گشایش هم برنامه داشته باشید، مقاله ۱۰ تکنیک شطرنج که هر بازیکنی باید بلد باشد را بخوانید.
چند اشتباه رایج در گشایش
آوردن زودهنگام وزیر و از دست دادن وقت برای فرار از حمله مهرههای حریف
حرکت دادن زیاد سربازهای کناری به جای توسعه اسب و فیل
قلعه نرفتن و ماندن شاه در مرکز صفحه
حفظ کردن حرکتها بدون فهمیدن ایده، که با اولین حرکت غیرمنتظره حریف بازی را به هم میریزد
جمعبندی
برای شروع شطرنج کافی است یک گشایش با سفید و یک یا دو دفاع با سیاه انتخاب کنید و آنها را با فهم ایدهها، نه حفظ کردن، تمرین کنید. ایتالیایی، لندن، کاروکان، اسکاندیناوی و گامبی وزیر رد شده برای این مرحله بهترین انتخابها هستند و بعد از کسب تجربه میتوانید سراغ سیسیلی، اسپانیایی یا فرانسه بروید.
اگر دوست دارید یک مربی کنار شما یا فرزندتان باشد تا گشایش مناسب سبک بازیتان را انتخاب کند و اشتباهات را در بازیهای واقعی نشان دهد، میتوانید در کلاسهای شطرنج آنلاین درسون، معلم مناسب را پیدا کنید و قبل از هر تصمیمی، یک جلسه معرفی رایگان داشته باشید تا با معلم و روش تدریس او بیشتر آشنا شوید.