چرا بچهام فارسی میفهمد ولی انگلیسی جواب میدهد؟ (دلایل + راهکارهای عملی)
خیلی از والدین ایرانی در کانادا و آمریکا با فرزندشان فارسی حرف میزنند، بچه همهچیز را میفهمد، اما جواب را به انگلیسی میدهد. در این مقاله میبینیم چرا این اتفاق میافتد و چه کارهای عملی کمک میکند بچه دوباره فارسی حرف بزند.
نوشتهشده توسط: Mahroo Mahdavi
۷۰ بازدید
زمان مطالعه: ۴ دقیقه

«مامان، I'm hungry!»
اگر این جمله برایتان آشناست، تنها نیستید. خبر خوب این است که این وضعیت رایج است و قابل جبران.
این وضعیت اسم دارد: دوزبانگی منفعل
بچهای که یک زبان را میفهمد ولی کمتر به آن حرف میزند، «دوزبانهی منفعل» یا «دوزبانهی پذیرا» نامیده میشود. این الگو در خانوادههای مهاجر خیلی رایج است.
مهمترین نکته این است که فهمیدن فارسی یعنی پایهی زبان شکل گرفته است. بچه کلمهها و ساختار جملهها را در ذهنش دارد؛ فقط هنوز دلیل یا اعتمادبهنفس کافی برای استفاده از آنها ندارد. پس شما از صفر شروع نمیکنید؛ از نقطهای خیلی جلوتر شروع میکنید. (اگر میخواهید بیشتر بدانید چرا این پایه ارزش نگه داشتن دارد، مقالهی اهمیت آموزش زبان مادری به کودکان فارسیزبان را ببینید.)
چرا بچهها انگلیسی جواب میدهند؟
انگلیسی بیشترین سهم را دارد
مدرسه، دوستان، کلاسهای ورزشی، یوتیوب و گیم همه انگلیسی هستند. فارسی اغلب فقط چند ساعت در روز و در خانه شنیده میشود. طبیعی است که بچه با زبانی راحتتر باشد که بیشتر با آن زندگی میکند.
میداند شما انگلیسی میفهمید
اگر بچه انگلیسی بگوید و شما مثل همیشه جواب بدهید، از نگاه او هیچ اتفاقی نمیافتد. مغز هم راه سادهتر را انتخاب میکند.
فارسی حرف زدن برایش سختتر است
فهمیدن همیشه آسانتر از صحبت کردن است. وقتی بچه وسط جمله کلمه کم میآورد، سریع به انگلیسی پناه میبرد.
خواهر و برادرها بین خودشان انگلیسی حرف میزنند
معمولاً فرزند اول فارسی بیشتری میشنود. با رفتن او به مدرسه، انگلیسی وارد بازیهای خانه میشود و بچههای کوچکتر هم همان را دنبال میکنند.
نمیخواهد متفاوت باشد
بهخصوص در سنین مدرسه، بچه دوست دارد شبیه همکلاسیهایش باشد. گاهی هم از اشتباه کردن یا خندیدن بزرگترها به لهجهاش خجالت میکشد.
کارهایی که معمولاً نتیجهی عکس دارند
وقتی نگران هستیم، راحت به سمت فشار میرویم. اما این کارها معمولاً فارسی را برای بچه به یک اجبار ناخوشایند تبدیل میکنند:
دعوا یا تنبیه: مثل «تا فارسی نگی بهت بستنی نمیدم».
غلطگیری مدام: بچه یاد میگیرد که فارسی حرف زدن یعنی اشتباه کردن.
مقایسه: «ببین پسرخالهات چقدر خوب فارسی حرف میزند.»
امتحان گرفتن جلوی مهمانها: «بگو ببینم این به فارسی چی میشه؟»
هدف این است که فارسی حس خوبی داشته باشد؛ نه اینکه بچه از ترس فارسی حرف بزند.
راهکارهای عملی برای تشویق کودک به فارسی حرف زدن
۱. برای فارسی حرف زدن، موقعیتهای واقعی ایجاد کنید
بچهها زمانی بیشتر به استفاده از فارسی تشویق میشوند که این زبان در ارتباطات روزمرهشان کاربرد داشته باشد. تماس تصویری منظم با پدربزرگ و مادربزرگ، وقت گذراندن با خانوادههای ایرانی و سفر به ایران، فرصتهای خوبی هستند تا کودک فارسی را در ارتباط با دیگران به کار ببرد.
۲. جملههای انگلیسی را به فارسی برگردانید
اگر فرزندتان میگوید «Can I have juice?»، میتوانید با لحنی دوستانه پاسخ دهید: «آبمیوه میخوای؟» و او را تشویق کنید جمله را به فارسی تکرار کند. به این ترتیب، بدون تذکر یا اصرار، شکل درست جمله را به او یاد میدهید.
۳. زمانهای مشخصی را به فارسی اختصاص دهید
برای مثال، میتوانید قرار بگذارید که هنگام شام، در مسیر مدرسه یا در آخر هفتهها بیشتر فارسی صحبت کنید. وقتی کودک بداند در چه زمانهایی قرار است از فارسی استفاده کند، راحتتر با این عادت کنار میآید.
۴. فارسی را با فعالیتهای سرگرمکننده همراه کنید
قصهخوانی قبل از خواب، بازیهای کلمهای، آشپزی با هم، شعر و آهنگهای کودکانه، همگی راههای خوبی برای علاقهمند کردن کودک به فارسی هستند. مهم است که فرزندتان فارسی را فقط زبان درس و تذکر نداند، بلکه آن را با لحظههای خوش و فعالیتهای موردعلاقهاش مرتبط کند.
۵. تلاشهای کوچک فرزندتان را تشویق کنید
اگر فرزندتان جملهای میگوید که بخشی از آن فارسی و بخشی انگلیسی است، باز هم او را تشویق کنید. در این مرحله، مهمتر از درست بودن همه کلمات و ساختار جمله، این است که کودک برای صحبت کردن به فارسی تلاش میکند. به حرفش توجه کنید و اجازه دهید بهتدریج دایره واژگان فارسیاش گستردهتر شود.
۶. خودتان الگوی استفاده از فارسی باشید
کودکان بیشتر از آنچه میشنوند و میبینند یاد میگیرند. اگر میخواهید فرزندتان فارسی صحبت کند، بهتر است شما هم در ارتباطات روزمره خانواده از این زبان استفاده کنید. وقتی فارسی به بخشی طبیعی از گفتوگوهای خانه تبدیل شود، کودک هم انگیزه بیشتری برای استفاده از آن پیدا میکند.

راهکارها بر اساس سن بچه
هر سنی چالش خودش را دارد و باید روش را با آن هماهنگ کرد:
۳ تا ۶ سال: چالش اصلی: شروع مهدکودک و ورود سریع انگلیسی · راهکار مناسب: قصه، شعر، بازی نمایشی و تکرار جملههای او به فارسی
۷ تا ۱۰ سال: چالش اصلی: مدرسه و دوستان انگلیسیزبان · راهکار مناسب: قانونهای بازیگونه، تماس با فامیل، کلاس مکالمهمحور
۱۱ تا ۱۵ سال: چالش اصلی: هویت، خجالت و استقلالطلبی · راهکار مناسب: فارسی در علاقههای خودش (فوتبال، موسیقی، فیلم)، احترام به انتخابش، معلمی بیرون از خانواده
چرا گاهی یک معلم فارسیزبان بیشتر کمک میکند؟
گاهی مشکل این است که فارسی برای بچه «زبان مامان و بابا» شده است؛ زبانی که با خواهش و تذکر گره خورده. یک معلم فارسیزبان این چرخه را میشکند:
بچه با یک آدم تازه طبیعتاً فارسی حرف میزند، بدون تنشهای خانوادگی.
کلاس میتواند روی مکالمه و اعتمادبهنفس تمرکز کند، نه فقط الفبا و نوشتن.
موضوع جلسهها با علاقههای بچه انتخاب میشود.
شما هم از نقش «پلیس زبان» بیرون میآیید.
برای خانوادههای کانادا و آمریکا، کلاس و معلم فارسی آنلاین این مزیت را هم دارد که میشود ساعتش را برای بعد از مدرسه یا آخر هفته هماهنگ کرد.
اگر کودکتان بعدا خواست خواندن و نوشتن هم در کنار فارسی حرفزدن یاد بگیرد، مقالهی آموزش الفبای فارسی به بچههای دوزبانه میتواند کمکتان کند.
سؤالهای رایج والدین
بچهام ۱۰ سالش است؛ دیر نشده؟
نه. وقتی بچه فارسی میفهمد، مسیر به سمت حرف زدن کوتاهتر از چیزی است که فکر میکنید. فقط باید بیشتر به علاقهها و انگیزههای خودش تکیه کنید.
فارسی به انگلیسیاش در مدرسه ضرر نمیزند؟
نه. دوزبانگی مانع پیشرفت زبان مدرسه نیست. بچههای مهاجر معمولاً انگلیسی را خوب یاد میگیرند؛ چیزی که در خطر است فارسی است.
اگر انگلیسی حرف زد، جوابش را ندهم؟
نادیده گرفتن کامل ممکن است بچه را ناراحت و لجباز کند. بهتر است خودتان همیشه فارسی جواب دهید و جملهاش را با مهربانی به فارسی تکرار کنید.
یکی از ما فارسیزبان نیست؛ باز هم ممکن است؟
بله. والد فارسیزبان ثابتقدم به فارسی حرف بزند و منابع دیگری مثل فامیل، کتاب و معلم را هم اضافه کنید تا فارسی فقط به یک نفر وابسته نباشد.
جمعبندی
اگر بچهتان فارسی میفهمد ولی انگلیسی جواب میدهد، برای یادگیری فارسی حرفزدن هنوز دیر نشده. پایهی زبان ساخته شده و حالا فقط باید دلیل، فرصت و حس خوب برای حرف زدن بسازید. با صبر و بدون فشار، از یکی دو راهکار شروع کنید و کمکم اضافه کنید.
اگر میخواهید ببینید یک معلم فارسی چطور میتواند بچهتان را به حرف زدن بیاورد، در کلاسهای فارسی آنلاین درسون میتوانید با توجه به سن و سطح بچه، معلم مناسب پیدا کنید و اول یک جلسهی معرفی رایگان بگیرید تا ببینید این روش برای فرزندتان مناسب است یا نه.