Darsoon

ریتینگ فیده چیست؟ راهنمای کامل ریتینگ و رنکینگ شطرنج

فرزندتان شطرنج کار می‌کند و مربی از «ریتینگ فیده» حرف می‌زند؟ در این مقاله به زبان ساده می‌گوییم ریتینگ فیده چیست، رنکینگ شطرنج جهان و ایران الان چه وضعی دارد و بچه‌ها در کانادا و آمریکا چطور اولین ریتینگ فیده‌شان را می‌گیرند. عددها بر اساس لیست رسمی فیده در اکتبر ۲۰۲۶ است.

نوشته‌شده توسط: Mahroo Mahdavi

۱۳۴ بازدید

زمان مطالعه: ۵ دقیقه

ریتینگ فیده چیست؟ راهنمای کامل ریتینگ و رنکینگ شطرنج

ریتینگ فیده چیست؟

ریتینگ فیده عددی است که قدرت بازی یک شطرنج‌باز را در مقایسه با باقی بازیکنان نشان می‌دهد. فیده (FIDE) فدراسیون جهانی شطرنج است و این عدد را با سیستمی به نام «اِلو» (Elo) حساب می‌کند.

منطق ساده است:

  • اگر از حریف قوی‌تر ببرید، امتیاز زیادی می‌گیرید.

  • اگر از حریف ضعیف‌تر ببرید، امتیاز کمی می‌گیرید.

  • باخت به حریف ضعیف‌تر بیشترین امتیاز را کم می‌کند.

فیده سه ریتینگ جدا دارد: کلاسیک (استاندارد)، سریع (Rapid) و برق‌آسا (Blitz). وقتی از «ریتینگ فیده» بدون توضیح حرف می‌زنند، منظور همان ریتینگ کلاسیک است. فیده هر ماه یک لیست تازه منتشر می‌کند و رنکینگ بازیکنان، زنان، جوانان و کشورها از همین لیست درمی‌آید.

فرق ریتینگ فیده با ریتینگ Chess.com و Lichess

ریتینگ سایت‌های آنلاین فقط برای همان سایت است و با فرمول و جامعهٔ بازیکنان خودش حساب می‌شود. برای همین عدد آنلاین بچه‌ها معمولاً با ریتینگ فیده‌شان یکی نیست. ریتینگ فیده فقط از بازی حضوری در تورنمنت‌های رسمی به دست می‌آید و در همهٔ دنیا اعتبار دارد.

عددهای ریتینگ چه معنایی دارند؟

کمترین ریتینگی که فیده ثبت می‌کند ۱۴۰۰ است و برترین بازیکنان دنیا بالای ۲۷۰۰ هستند. این جدول تصویر کلی می‌دهد:

  • ۱۴۰۰ تا ۱۶۰۰: سطح تقریبی: تازه‌وارد به تورنمنت‌های رسمی

  • ۱۶۰۰ تا ۲۰۰۰: سطح تقریبی: بازیکن باشگاهی باتجربه

  • ۲۰۰۰ تا ۲۲۰۰: سطح تقریبی: بازیکن قوی، نزدیک به عناوین

  • ۲۲۰۰ به بالا: سطح تقریبی: استاد کاندید (CM)

  • ۲۳۰۰ به بالا: سطح تقریبی: استاد فیده (FM)

  • ۲۴۰۰ به بالا: سطح تقریبی: استاد بین‌المللی (IM)

  • ۲۵۰۰ به بالا: سطح تقریبی: استاد بزرگ (GM)

  • ۲۷۰۰ به بالا: سطح تقریبی: جمع نخبگان جهان

یک نکته مهم: برای عناوین IM و GM فقط رسیدن به این عدد کافی نیست و بازیکن باید «نورم» هم بگیرد؛ یعنی در چند تورنمنت قوی نتیجهٔ خیلی خوبی بگیرد. برای یک کودک، داشتن هر ریتینگی در لیست فیده یعنی قدم اول را به خوبی برداشته است.

رنکینگ شطرنج جهان در حال حاضر

مگنوس کارلسن با ۲۸۲۳ همچنان نفر اول جهان است. این ده نفر اول لیست اکتبر ۲۰۲۶ هستند:

  • ۱: بازیکن: مگنوس کارلسن · کشور: نروژ · ریتینگ: ۲۸۲۳

  • ۲: بازیکن: هیکارو ناکامورا · کشور: آمریکا · ریتینگ: ۲۷۹۲

  • ۳: بازیکن: فابیانو کاروانا · کشور: آمریکا · ریتینگ: ۲۷۸۴

  • ۴: بازیکن: جواهیر سیندارف · کشور: ازبکستان · ریتینگ: ۲۷۸۲

  • ۵: بازیکن: نودیربک عبدالستارف · کشور: ازبکستان · ریتینگ: ۲۷۸۰

  • ۶: بازیکن: وسلی سو · کشور: آمریکا · ریتینگ: ۲۷۷۰

  • ۷: بازیکن: پراگناندا · کشور: هند · ریتینگ: ۲۷۶۳

  • ۸: بازیکن: وینسنت کایمر · کشور: آلمان · ریتینگ: ۲۷۶۱

  • ۹: بازیکن: وی یی · کشور: چین · ریتینگ: ۲۷۵۸

  • ۱۰: بازیکن: علیرضا فیروزجا · کشور: فرانسه · ریتینگ: ۲۷۵۷

    Kids playing in a FIDE-rated youth chess tournament in Canada


چه چیزهایی تازه است؟

  • المپیاد شطرنج: لیست اکتبر بیشتر از همه تحت تأثیر چهل‌وششمین المپیاد شطرنج بود. عبدالستارف با مدال طلای انفرادی میز اول دوباره به پنج نفر اول برگشت.

  • چهره‌های جوان: یاغیز کان اردوغموش از ترکیه برای اولین بار وارد جمع ۲۰ نفر برتر جهان شد.

  • رکورد تازه: بودانا سیواناندان از انگلیس در ۱۱ سالگی جوان‌ترین استاد بزرگ زن تاریخ شد. این یعنی مسیر ریتینگ می‌تواند از سنین خیلی کم شروع شود.

  • رنکینگ کشورها: بر اساس میانگین ده بازیکن اول، آمریکا با ۲۷۲۳ اول است و هند، چین و روسیه بعد از آن هستند.

  • بخش زنان: هو ییفان از چین با ۲۵۹۶ نفر اول جهان است.

قانون تازه‌ای که به نام «قانون هیکارو» معروف شد

ناکامورا مدتی در تورنمنت‌هایی با حریفان خیلی ضعیف‌تر بازی کرد و ریتینگش بالا رفت. قبلاً قانونی اختلاف ریتینگ را در محاسبه محدود می‌کرد. از اکتبر ۲۰۲۵ فیده برای بازیکنان بالای ۲۶۵۰ این محدودیت را برداشت و حالا کل اختلاف حساب می‌شود. مدیرعامل فیده هم تأیید کرد که این تغییر به خاطر ناکامورا بود. این قانون روی بازیکنان معمولی و بچه‌ها اثری ندارد.

ریتینگ شطرنج‌بازان ایران

امین طباطبایی با ریتینگ ۲۷۲۸ در رتبهٔ ۱۸ جهان، بالاترین شطرنج‌باز ایران است. این چهره‌ها را هم بهتر است بشناسید:

  • پرهام مقصودلو: قهرمان سابق جوانان جهان و یکی از دو ایرانی باشگاه ۲۷۰۰ در سال ۲۰۲۶.

  • سینا موحد و بردیا دانشور: دو نوجوان ایرانی که امسال در فهرست ۲۰ جوان برتر دنیا بودند، با ریتینگ حدود ۲۶۰۰.

  • ملیکا محمدی و مبینا علی‌نسب: در لیست اکتبر جزو بیشترین رشدهای کل جهان بودند. مبینا ۴۷ امتیاز بالا رفت و به ۲۳۶۴ رسید؛ ملیکا ۳۶ امتیاز گرفت، به ۲۳۷۸ رسید و حالا نفر ۱۵ دختران زیر ۲۰ سال جهان است.

علیرضا فیروزجا هم ایرانی‌تبار است و نفر دهم جهان است، اما چند سال است برای فرانسه بازی می‌کند و در لیست ایران حساب نمی‌شود. برای دیدن همهٔ بازیکنان ایرانی، در سایت ریتینگ فیده کشور را روی Iran بگذارید.

بالاترین ریتینگ شطرنج در تاریخ

بالاترین ریتینگ شطرنج تاریخ ۲۸۸۲ است که مگنوس کارلسن در می ۲۰۱۴ به آن رسید و هنوز کسی آن را نشکسته است. چند رکورد دیگر هم دیدنی است:

  • گاری کاسپاروف: با ۲۸۵۱ سال‌ها صاحب رکورد بود، تا اینکه کارلسن آن را شکست.

  • بابی فیشر: اولین نفر اول لیست رسمی فیده در سال ۱۹۷۱ بود.

  • جودیت پولگار: با ۲۷۳۵ بالاترین ریتینگ را بین زنان جهان دارد.

برای مقایسه: امروز فقط حدود ۲۰ بازیکن در کل دنیا بالای ۲۷۲۰ هستند. رسیدن به این سطح هدف هر بچه‌ای نیست؛ اما داستان این آدم‌ها نشان می‌دهد که تمرین منظم از کودکی چقدر اثر دارد.

ریتینگ فیده در کانادا و آمریکا: فرزندم چطور ریتینگ بگیرد؟

در کانادا و آمریکا بچه‌ها معمولاً اول ریتینگ ملی می‌گیرند و بعد ریتینگ فیده. این دو را با هم اشتباه نگیرید:

  • کانادا: فدراسیون شطرنج کانادا (CFC) ریتینگ خودش را دارد و عدد آن معمولاً با ریتینگ فیده فرق دارد.

  • آمریکا: ریتینگ US Chess هم جداست و با فرمول خودش حساب می‌شود.

  • فیده: فقط از تورنمنت‌هایی می‌آید که برای فیده ثبت شده‌اند. بسیاری از تورنمنت‌های بزرگ هر دو ریتینگ را همزمان می‌دهند.

قدم‌به‌قدم تا اولین ریتینگ فیده

  1. عضو فدراسیون ملی شوید (CFC در کانادا، US Chess در آمریکا).

  2. کد شناسهٔ فیده (FIDE ID) بگیرید. معمولاً فدراسیون یا برگزارکنندهٔ اولین تورنمنت فیده‌ای آن را ثبت می‌کند.

  3. در تورنمنتی شرکت کنید که روی صفحهٔ ثبت‌نامش نوشته FIDE-rated.

  4. دست‌کم ۵ بازی با حریفان دارای ریتینگ فیده انجام دهید. این ۵ بازی می‌تواند در چند تورنمنت، در بازهٔ حداکثر ۲۶ ماه جمع شود.

  5. از همان حریفان دست‌کم نیم امتیاز (یک تساوی) بگیرید.

  6. عملکرد محاسبه‌شده باید دست‌کم ۱۴۰۰ باشد. اگر کمتر باشد، بازیکن فعلاً بدون ریتینگ می‌ماند.

از مارس ۲۰۲۴ حداقل ریتینگ فیده از ۱۰۰۰ به ۱۴۰۰ رسید. پس بچه‌ای که تازه شطرنج یاد گرفته، ممکن است بعد از اولین تورنمنت هنوز ریتینگ نگیرد. این طبیعی است و نشانهٔ شکست نیست.

خبر خوب برای خانواده‌های پرمشغله: از ۲۰۲۶ تورنمنت‌هایی با زمان ۴۵ دقیقه + ۳۰ ثانیه هم می‌توانند برای ریتینگ کلاسیک حساب شوند. البته این فعلاً فقط برای رویدادهای بزرگی است که فیده تأیید کند. قبل از ثبت‌نام، شرایط تورنمنت را در chess.ca یا سایت US Chess چک کنید.

Parent and child playing chess at home while learning how FIDE ratings work


سؤال‌های رایج والدین

ریتینگ خوب برای یک کودک چند است؟

عدد ثابتی وجود ندارد. برای بچه‌ای که تازه وارد تورنمنت شده، خودِ وارد شدن به لیست فیده (۱۴۰۰ به بالا) موفقیت خوبی است. مهم‌تر از عدد، روند رشد او در چند ماه است.

ریتینگ فیده چقدر طول می‌کشد تا بالا برود؟

بستگی به تعداد تورنمنت‌ها و کیفیت تمرین دارد. بچه‌ها معمولاً زودتر از بزرگسالان رشد می‌کنند، چون محاسبهٔ ریتینگ برای بازیکنان جوان تغییرات بزرگ‌تری می‌دهد.

از چه سنی می‌شود شروع کرد؟

محدودیت سنی برای ریتینگ فیده وجود ندارد. اگر مطمئن نیستید زمان مناسبی است، مقالهٔ بهترین سن شروع شطرنج را بخوانید.

بازی آنلاین هم برای ریتینگ فیده حساب می‌شود؟

نه. بازی در Chess.com و Lichess فقط ریتینگ همان سایت را تغییر می‌دهد. اما تمرین آنلاین منظم کمک بزرگی به نتیجهٔ تورنمنت‌های حضوری می‌کند.

جمع‌بندی

ریتینگ فیده زبان مشترک شطرنج‌بازان دنیاست: از کارلسن با ۲۸۲۳ تا بچه‌ای که اولین بار با ۱۴۰۰ وارد لیست می‌شود. برای فرزند شما در کانادا یا آمریکا، مسیر روشن است: عضویت در فدراسیون، شرکت در تورنمنت‌های فیده‌ای و تمرین منظم بین تورنمنت‌ها. اگر می‌خواهید با الگوهای ایرانی آشنا شوید، مقالهٔ بهترین شطرنج‌بازان ایرانی را ببینید.

بیشترین اثر را معمولاً تمرین هدفمند با مربی‌ای دارد که سطح بچه را می‌شناسد و او را برای تورنمنت آماده می‌کند. در کلاس شطرنج آنلاین درسون می‌توانید معلمی متناسب با سن، سطح و برنامهٔ فرزندتان پیدا کنید و اول یک جلسهٔ معرفی رایگان داشته باشید.

منابع

معلم‌های پیشنهادی