آموزش فارسی با بازی؛ ۲۰ بازی به تفکیک سن بچهها
میخواهید فرزندتان بدون فشار و با لذت فارسی یاد بگیرد؟ در این مقاله ۲۰ بازی ساده و خانگی برای آموزش فارسی را به تفکیک سن، از ۳ سالگی تا نوجوانی، معرفی کردهایم؛ همراه با نکتههایی برای اینکه بازیها واقعاً نتیجه بدهند.
نوشتهشده توسط: Mahroo Mahdavi
۱۲ بازدید
زمان مطالعه: ۴ دقیقه

اگر در کانادا یا آمریکا زندگی میکنید، احتمالاً این صحنه برایتان آشناست: با بچه فارسی حرف میزنید و او انگلیسی جواب میدهد. مدرسه، دوستان و کارتونها همه به زبان دیگریاند و فارسی کمکم به چند جملهٔ خانگی محدود میشود.
خبر خوب این است که فارسی لازم نیست برای بچه یک درس خستهکننده باشد. آموزش فارسی با بازی کمک میکند کودک بدون فشار کلمه یاد بگیرد، جمله بسازد و کمکم خواندن و نوشتن را تجربه کند. وقتی بچه میخندد و رقابت میکند، زبان را با حس خوب به خاطر میسپارد.
در این مقاله ۲۰ بازی ساده و کمهزینه را به تفکیک سن معرفی کردهایم. بیشترشان با وسایل خانه و در ۱۰ تا ۱۵ دقیقه اجرا میشوند. سنها تقریبیاند؛ اگر فرزندتان تازه فارسی را شروع کرده، از بازیهای گروه سنی پایینتر شروع کنید.
بازیهای فارسی برای کودکان ۳ تا ۵ سال
در این سن هدف، شنیدن زیاد و گفتن کلمههای ساده است؛ هنوز نوبت خواندن و نوشتن نیست.
۱. کیسهٔ اسرارآمیز
چند وسیلهٔ آشنا مثل قاشق، توپ، سیب و جوراب را در یک کیسهٔ پارچهای بگذارید. کودک با لمس کردن حدس میزند چیست، بعد بیرونش میآورد و اسم فارسیاش را میگوید. برای یاد گرفتن کلمههای روزمره عالی است.
۲. فرمانده میگه
فرمان بدهید: «فرمانده میگه دستت رو بذار روی سرت!» کودک فقط وقتی اجرا میکند که جمله با «فرمانده میگه» شروع شده باشد. اسم اعضای بدن و فعلهای ساده مثل بپر، بشین و بچرخ بدون حفظ کردن یاد گرفته میشود.
۳. یه چیز قرمز پیدا کن!
از کودک بخواهید در خانه یک چیز قرمز، زرد یا آبی پیدا کند، بعد نوبت او باشد که از شما بخواهد. برای تنوع، شکلها (گرد، مربع) و اندازهها (بزرگ، کوچیک) را هم اضافه کنید.
۴. شعر و حرکت
شعرهای کودکانه مثل «اتل متل توتوله» را با حرکت دست و بدن بخوانید. ریتم و تکرار شعر، تلفظ و آهنگ زبان فارسی را در ذهن کودک مینشاند.
۵. مغازهبازی
با میوههای اسباببازی یک مغازهٔ کوچک بسازید. کودک فروشنده یا خریدار میشود و جملههایی مثل «سلام، یه سیب میخوام» را تمرین میکند. نقشبازی یکی از بهترین راهها برای جملهسازی طبیعی است.
بازیهای آموزش فارسی برای ۶ تا ۸ سال
بیشتر بچهها در این سن الفبا را شروع میکنند؛ پس بازیها کمکم به حروف و صداها نزدیک میشوند. اگر میخواهید دربارهٔ خود مرحلهٔ الفبا بیشتر بدانید، مقالهٔ بهترین روشها برای آموزش الفبای فارسی به کودکان دوزبانه را هم بخوانید.
۶. شکار حروف
یک حرف انتخاب کنید، مثلاً «ب»، و در یک دقیقه هر چیزی در خانه که با آن شروع میشود پیدا کنید: بالش، بشقاب، بستنی. میتوانید حرف را روی کاغذ بنویسید و به وسیلهها بچسبانید.
۷. حافظهٔ حرف و تصویر
کارتهایی بسازید که روی نیمی از آنها حرف و روی بقیه تصویر باشد («س» و سیب). کارتها را برعکس بچینید تا کودک جفتها را پیدا کند. هم حافظه قوی میشود، هم شکل حروف در ذهن میماند.
۸. حرف روی پشت
با انگشت روی پشت کودک یک حرف یا کلمهٔ کوتاه بنویسید تا حدس بزند، بعد جایتان را عوض کنید. این بازی شکل حروف و جهت نوشتن از راست به چپ را با حس لامسه پیوند میدهد.
۹. لیلی حروف
روی زمین با گچ یا نوارچسب چند خانه بکشید و در هر کدام یک حرف بنویسید. کودک روی هر خانه که میپرد، صدای آن حرف یا کلمهای با آن را میگوید. برای بچههای پرانرژی عالی است.
۱۰. قصه با سه کارت
سه کارت تصویر تصادفی بکشید، مثلاً گربه، ماشین و باران. کودک باید با هر سه یک قصهٔ کوتاه فارسی بسازد. جملهسازی، خلاقیت و جرئت حرف زدن همه بالا میروند.

بازیهای فارسی برای ۹ تا ۱۲ سال
بچههای این سن رقابت و چالش را دوست دارند؛ بازیها میتوانند خواندن، املا و واژگان پیشرفتهتر را هدف بگیرند.
۱۱. اسم، فامیل، شهر، حیوان
همان بازی نوستالژیک خودمان! یک حرف انتخاب میشود و هر کس باید برای هر ستون (اسم، فامیل، شهر، حیوان، غذا، شیء) سریع کلمهای بنویسد. املا، سرعت نوشتن و واژگان همزمان تمرین میشوند.
۱۲. کلمهٔ بههمریخته
حروف یک کلمه را جداجدا روی کاغذهای کوچک بنویسید و به هم بریزید (ت، ک، ا، ب ← کتاب). کودک باید کلمه را بسازد. برای سختتر کردن، از حروف یک کلمهٔ بلند چند کلمهٔ کوتاه بسازید.
۱۳. بیست سؤالی
یک نفر به چیزی فکر میکند و بقیه با حداکثر ۲۰ سؤال بله/نه حدس میزنند: «زنده است؟»، «توی آشپزخونه پیدا میشه؟». بچهها پرسیدن و دستهبندی کردن را به فارسی تمرین میکنند.
۱۴. پانتومیم ضربالمثل
یک ضربالمثل ساده مثل «ماه پشت ابر نمیماند» را بدون حرف زدن اجرا کنید تا بقیه حدس بزنند، بعد دربارهٔ معنیاش حرف بزنید. راهی سرگرمکننده برای آشنایی با فرهنگ و زبان کنایی فارسی است.
۱۵. گنجیابی با سرنخ فارسی
چند سرنخ کوتاه بنویسید و در خانه پنهان کنید؛ مثلاً «برو جایی که غذاها سرد میمانند.» هر سرنخ کودک را به بعدی میرساند تا به جایزه برسد. انگیزهٔ خواندن در این بازی خیلی بالاست.
بازیهای فارسی برای نوجوانان ۱۳ سال به بالا
نوجوانها از هر چیزی که «بچگانه» به نظر برسد فرار میکنند. بهتر است بازی به علایق خودشان، مثل موسیقی، فیلم و شبکههای اجتماعی، گره بخورد.
۱۶. مشاعره
یک نفر بیتی میخواند و نفر بعدی باید بیتی بخواند که با حرف آخر بیت قبلی شروع شود. برای شروع میتوانید به جای شعر کلاسیک از ترانههای فارسی هم استفاده کنید. حافظه و آشنایی با ادبیات فارسی قوی میشود.
۱۷. پادکست یا ولاگ فارسی
از نوجوان بخواهید یک ویدیو یا پادکست دودقیقهای به فارسی دربارهٔ موضوع موردعلاقهاش بسازد؛ مثلاً معرفی یک بازی کامپیوتری. اگر برای پدربزرگ و مادربزرگ هم فرستاده شود، انگیزهاش بیشتر میشود.
۱۸. کلمهٔ ممنوع
روی هر کارت یک کلمهٔ اصلی و چند کلمهٔ ممنوع بنویسید؛ مثلاً «مدرسه» بدون گفتن معلم، کلاس و درس. بازیکن باید کلمه را به همتیمیاش توضیح دهد. توضیح دادن و پیدا کردن کلمههای جایگزین تمرین میشود.
۱۹. زیرنویس فارسی برای یک کلیپ
یک کلیپ کوتاه انگلیسی یا میم محبوب نوجوان را انتخاب کنید تا برایش زیرنویس فارسی بنویسد. هم نوشتن تمرین میشود، هم تفاوت اصطلاحات دو زبان را میبیند.
۲۰. جدول و چیستان فارسی
جدول کلمات متقاطع ساده یا چیستانهای فارسی را بهصورت رقابتی و زماندار حل کنید. نوجوان میتواند بعداً خودش چیستان بسازد و به شما بدهد؛ این یعنی تمرین دوبرابر.

چند نکته برای اینکه بازیها واقعاً نتیجه بدهند
کوتاه و مرتب: روزی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بازی، از یک ساعت در آخر هفته مؤثرتر است.
اشتباه را جریمه نکنید: شکل درست کلمه را با لحن عادی تکرار کنید و بازی را ادامه دهید.
«وقت فارسی» داشته باشید: در زمان بازی همه، حتی بزرگترها، فقط فارسی حرف میزنند.
گاهی ببازید: بردن انگیزهٔ کودک را برای دور بعد زنده نگه میدارد.
بازی را به زندگی وصل کنید: کلمههای جدید را سر شام یا در ماشین دوباره به کار ببرید.
خانواده را درگیر کنید: تماس تصویری با پدربزرگ و مادربزرگ را به یک دور بیستسؤالی یا مشاعره تبدیل کنید.
جمعبندی
آموزش فارسی با بازی یکی از سادهترین راهها برای زنده نگه داشتن زبان مادری در خانه است. لازم نیست هر ۲۰ بازی را امتحان کنید؛ دو یا سه بازی متناسب با سن و علاقهٔ فرزندتان انتخاب کنید و چند هفته پشت سر هم ادامه دهید.
اگر احساس میکنید فرزندتان به برنامهٔ منظمتری نیاز دارد، مثلاً برای یاد گرفتن الفبا یا تقویت خواندن و نوشتن، یک معلم فارسی آنلاین که با بچههای خارج از کشور کار کرده میتواند همین بازیها را هدفمند و مرحلهبهمرحله پیش ببرد.
در درسون میتوانید معلم فارسی مناسب سن و سطح فرزندتان را پیدا کنید و قبل از شروع، یک جلسهٔ معرفی رایگان داشته باشید تا بیشتر با معلم و روش تدریس او آشنا شوید.